Wiktor Zając
W tym artykule przeczytasz o:
- historii i przebiegu dawnej ul. Trembeckiego na tle rozwoju Powązek i Żoliborza;
- przemianach terenów wojskowych oraz powstaniu Żoliborza Artystycznego;
- tym, czy możliwe jest przywrócenie nazwy ul. Trembeckiego?
Żoliborz Artystyczny na historycznych Powązkach
Początki Żoliborza Artystycznego sięgają przełomu lat 2012 i 2013, kiedy Dom Development wybudował na dawnych terenach wojskowych nowe osiedle - w rzeczywistości powstałe na Powązkach. Błędne jest przekonanie, że Powązki to wyłącznie dwie nekropolie: jedne nazywane Starymi Powązkami, drugie zaś — znajdujące się w granicach administracyjnych dzielnicy Żoliborz - Powązki Wojskowe. Historycznie Powązki rozciągały się od ul. Okopowej w kierunku Parysowa, mniej więcej do miejsca, gdzie dziś stoi kościół św. Jozafata przy ul. Waldorffa.
Przedmieście i Miasteczko Powązki
Nieprzypadkowo część Powązek nazywano Przedmieściem Powązkim jak i Miasteczkiem Powązki. Do 1916 r. tylko niewielka część Żoliborza znajdowała się w granicach administracyjnych Warszawy. Jej zachodnia granica przebiegała wzdłuż rzeczki Polkówki, a następnie skręcała w rejon ul. Burakowskiej i Piaskowej, po wolskiej stronie Powązek. To właśnie ten niewielki fragment, określany jako Przedmieście Powązki, włączono do obszaru miasta w 1913 r. Przed wojną był to obszar dość zurbanizowany, czego nie można powiedzieć o tym, co znajdowało się tu przez długie lata powojenne.
Z kolei Miasteczko Powązki znajdowało się już poza granicami Warszawy. Leżało bliżej Cmentarza Wojskowego oraz rejonów dzisiejszego osiedla WSM Rudawka. Teren ten włączono do stolicy w 1916 r.; wcześniej należał do gminy Młociny. Obszar między dawną Skalszczyzną a obwodową linią kolejową już od czasów zaborów służył głównie wojsku. Wzdłuż ul. Powązkowskiej znajdowały się liczne koszary, a także willa doktora Johna — lekarza wdowy po Fryderyku Michale Czartoryskim z drugiej połowy XVIII wieku.
Skąd wzięła się ul. Trembeckiego?
Nieco na wschód od willi doktora Johna na mapach z okresu I wojny światowej można dostrzec drogę prostopadłą do ul. Powązkowskiej, ślepo kończącą się w kierunku południowo-zachodnim. Ta sama droga na mapach z 1919 r. widnieje już jako ul. Trembeckiego. Ulica ta upamiętniała poetę, dramatopisarza, tłumacza i historyka epoki oświecenia - Stanisława Trembeckiego, który był także królewskim sekretarzem, szambelanem i dworzaninem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego.
Ulica Trembeckiego przez cały okres międzywojenny oraz w czasie okupacji dzieliła posesję willi dr. Johna od budynków koszarowych, rozciągających się aż do linii kolejowej. Była to skromna, słabo utwardzona droga, urywająca się przed bocznicami kolejowymi prowadzącymi do składnic i magazynów Zespołu Wojskowych Magazynów Zbożowych (dawnych koszarów rosyjskich), a także magazynów w obrębie Fortu Bema.
Mimo zniszczenia willi dr. Johna w trakcie wojny, pozostałe koszary przetrwały, a ul. Trembeckiego przez długie lata widniała na mapach Warszawy. Teren, na którym znajdowała się historyczna willa wraz z rozległym ogrodem, został przekształcony w obszar magazynowy, przejęty przez wojsko. W latach 2000. rozpoczęto stopniową likwidację starych koszarów i magazynów. Pod koniec pierwszej dekady XXI wieku ul. Trembeckiego została zamknięta. Odcinek drogi odgrodzono bramą z tabliczką adresową „Powązkowska 7/13”. Jak można przeczytać na portalu „Tu było, tu stało”, wzdłuż ul. Trembeckiego znajdowało się siedem budynków magazynowych, wzniesionych w latach 1846–1941. Funkcjonowały one na potrzeby Centralnych Składów Służby Lądowej i Wodnej Warszawa-Powązki. Obiekty o drewnianej konstrukcji i jednolitej formie architektonicznej rozebrano w 2005 r.
Jak zniknęła ul. Trembeckiego?
Od 2012 r. ul. Trembeckiego zaczęła stopniowo znikać, co było szczególnie widoczne od strony ul. Powązkowskiej. Do 2010 r. istniało tam również przejście dla pieszych, którego przywrócenia do dziś domagają się mieszkańcy i radni. W 2014 r. deweloper oddał do użytku fragment ul. Kaliny Jędrusik, z którego przez pewien czas można było dostrzec dalszy przebieg dawnej ul. Trembeckiego. Trudno było jednak znaleźć jakiekolwiek oznaczenia sugerujące jej nazwę. Dwa lata później powstały kolejne kolonie Żoliborza Artystycznego. Okazało się, że między ul. Jędrusik a Ptasim Zakątkiem (terenami dawnych bocznic kolejowych) wytyczono drogę wewnętrzną, przebiegającą śladem dawnej ul. Trembeckiego. Znajduje się ona między Kolonią Jerzego Mierzejewskiego a koloniami Edwarda i Moniki Piwowarskich oraz Hilarego Krzysztofiaka.
Niezrealizowane plany i zmiany koncepcji
Co ciekawe, na starszych planach sytuacyjnych opracowanych przez dewelopera wspomniana droga miała nosić nazwę ul. Zygmunta Hübnera. Ostatecznie nazwę tę nadano innej ulicy na Żoliborzu Artystycznym, łączącej ul. Rydygiera z ul. Krasińskiego i ul. Brandysa. Być może jest to dodatkowy argument za rozważeniem przywrócenia w tym miejscu historycznej nazwy ul. Trembeckiego?
Od pierwotnych koncepcji do realizacji wiele na Żoliborzu Artystycznym się zmieniło. Początkowo śladem dawnych bocznic planowano poprowadzić ul. Zapasiewicza, która ostatecznie otrzymała inną lokalizację. Po drugiej stronie ul. Powązkowskiej powstał Pasaż Zapasiewicza, natomiast po tej stronie zamiast planowanej ulicy powstał dziki park, nazywany Ptasim Zakątkiem. Znajduje się tu także Pasaż Morgensterna, który od placu Niemena prowadzi do bezimiennej drogi wewnętrznej.
Czy ul. Trembeckiego ma szansę na powrót?
Choć ul. Trembeckiego nie ma już szans na połączenie z ul. Powązkowską — kolidowałoby to z zabudową Kolonii Barbary Zbrożyny - mogłaby stanowić ciekawy akcent historyczny na odcinku między ul. Kaliny Jędrusik a Ptasim Zakątkiem, którego starodrzew jest świadkiem dawnego zagospodarowania tych terenów.
Choć radni podjęli uchwałę o zniesieniu nazwy ul. Trembeckiego, mającą na celu usunięcie jej z map geodezyjnych i dokumentów miejskich, przewodnicząca Komisji Kultury Donata Rapacka zapowiedziała powrót do pomysłu przywrócenia fragmentu ulicy i wypracowania stanowiska w tej sprawie w ramach komisji.
Napisz komentarz
Komentarze