Wiktor Zając
W tym artykule przeczytasz o:
- wybitnej Żoliborzance - animalistce Domicelli Bożekowskiej;
- dorobku i twórczości artystki;
- trwającej wystawie czasowej w Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa w Łazienkach Królewskich.
Wybitna Żoliborzanka z niezwykłym sercem do natury
Domicella Bożekowska związała się z Żoliborzem podczas sylwestra u Grażyny Roman-Dobrowolskiej – również rzeźbiarki – która wraz z mężem, malarzem Krzysztofem Dobrowolskim, prowadziła pracownię na Zatrasiu przy ul. Przasnyskiej 14. Tam poznała swojego przyszłego męża, Andrzeja Goryńskiego – rzeźbiarza i projektanta form przemysłowych, pracującego wówczas w Instytucie Wzornictwa Przemysłowego. Goryński, podobnie jak Dobrowolscy oraz rzeźbiarz Stanisław Kulon, miał pracownię z aneksem mieszkalnym. Ich znajomość szybko przerodziła się w związek, a Bożekowska zamieszkała z Goryńskim w jego pracowni. Wyjątkowym miejscem stał się ich stumetrowy ogród, w którym – obok rzadkich gatunków roślin – pojawiły się liczne rzeźby artystki. W tym czasie Bożekowska studiowała botanikę i ekologię, wykorzystując zdobytą wiedzę w dziedzinie architektury zieleni i krajobrazu. Równolegle prowadziła własne studia z zakresu etologii.
W 1970 r. zorganizowała wystawę „Rzeźba w ogrodzie”, a w 1972 r. – ważną w jej biografii ekspozycję „Szanuj zieleń”, wyróżniającą się nowatorską formą i zaangażowaniem w ochronę przyrody. Niestety wydarzenie to zostało wówczas przemilczane, ponieważ tematyka ekologiczna była w latach PRL marginalizowana. Wkrótce potem artystka odbyła krótkie podróże studyjne do Francji i Anglii, a następnie rozpoczęła współpracę jako architektka krajobrazu w pracowni prof. Haliny Skibniewskiej przy realizacji osiedla Szwoleżerów, które otrzymało tytuł „Mistera Warszawy”.
Niezwykła zabytkowa mozaika w Marysinie Wawerskim stworzona przez Bożekowską
Już w 1965 r. Bożekowska wykonała dla Spółdzielni Inwalidów „Saturn” w Marysinie Wawerskim mozaikę, która w 2020 r. została wpisana do rejestru zabytków ruchomych województwa mazowieckiego. Wnioskodawcami były trzy organizacje: Stowarzyszenie Zatrasie, Stowarzyszenie Razem dla Wawra oraz Stowarzyszenie Kolonia Posłów i Senatorów PPS – Kolonia Praussa. Mozaika to wielobarwna kompozycja ścienna o długości ok. 5 metrów, umieszczona na elewacji dawnej hali produkcyjnej przy ul. Rezedowej, widoczna od strony ul. Stepowej. Składa się z sześciu pól tematycznych rozdzielonych ciemnymi pasami tesser. Przedstawia sceny o charakterze animalistycznym, magicznym, alchemicznym i astrologicznym – m.in. znaki zodiaku, gwiazdozbiory, planety, zwierzęta oraz postać czarnoksiężnika.
Inną mozaikę artystka wykonała dla Kopalni Węgla Kamiennego „Murcki-Staszic” w Katowicach-Giszowcu, jednak w sieci brak dokumentacji fotograficznej tej realizacji. Większość dorobku Bożekowskiej stanowią rzeźby animalistyczne – przede wszystkim przedstawienia wilków, niedźwiedzi, żubrów, bawołów, żab, saluki, fok, lisów, jeleni czy pudli. Motywy te pojawiają się również w jej rysunkach, obok wizerunków tygrysów, słoni i koni.
Podróże studyjne, czasowa emigracja i powrót
Artystka odbyła także podróże studyjne do Nepalu i Indii. Wcześniej zorganizowała wystawę „Wróg Publiczny nr 1” w obronie ostatnich polskich wilków zagrożonych wytępieniem. W działaniach tych wspierał ją mąż, a także naukowcy i dziennikarze, dzięki którym inicjatywa odbiła się szerokim echem. W 1979 r. wydawnictwo Arkady opublikowało książkę „Tereny otwarte w miejskim środowisku mieszkalnym”, której Bożekowska była współautorką – obok prof. Haliny Skibniewskiej i Andrzeja Goryńskiego. W latach 80. małżeństwo wyemigrowało do Darmstadt (RFN), dzieląc później życie między Polskę a Niemcy. Po transformacji ustrojowej ponownie nawiązali kontakty ze środowiskiem artystycznym i zorganizowali kilka wystaw. Domicella Bożekowska zmarła 6 marca 2019 r. po ciężkiej chorobie. Została pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach.
Twórczość Domicelli odkrywana na nowo
W 2025 r. Małgorzata Ciacek zorganizowała w swojej galerii wystawę „Natura przyjaźni”, poświęconą twórczości Bożekowskiej oraz jej bliskiej przyjaciółki, Barbary Levittoux-Świderskiej, również mieszkanki Zatrasia, która zmarła w 2019 r.
Pod koniec ubiegłego roku otwarto kolejną ekspozycję – „Miasto Zwierząt. Domicella Bożekowska” – w Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa w Łazienkach Królewskich. Wystawę można oglądać do 10 maja br.
Ekspozycja prezentuje szeroki wybór rzeźb z różnych okresów twórczości artystki oraz rysunki wykonane w rozmaitych technikach. Część z nich powstała na papierze ryżowym przywiezionym z Nepalu.
Twórczość Bożekowskiej wyrasta z fascynacji światem zwierząt. W jej pracach widoczna jest dociekliwość godna przyrodnika. Artystka świadomie zrezygnowała z realizmu na rzecz uproszczonych, syntetycznych form, charakterystycznych także dla polskiej rzeźby lat 50. i 60. XX wieku. Jej przedstawienia zwierząt świadczą o znakomitej wiedzy i uważnej obserwacji natury.
W 1972 r. Bożekowska i Goryński zdobyli nagrodę w ogólnopolskim konkursie „Jak powstaje rzeźba?” za kilkunastominutowy wykład edukacyjny dla szkół. Materiał opracowano w formie przeźroczy do projektora oraz nagrania na kasecie magnetofonowej. Autorką rysunków, rzeźb i fotografii była Bożekowska, natomiast tekst wykładu przygotował i odczytał Goryński.
Wystawa w Łazienkach
Wystawa „Miasto Zwierząt. Domicella Bożekowska” stanowi zaproszenie do świata artystki, w którym połączyły się talent, doskonały warsztat i głęboka fascynacja naturą. Zaprezentowany wybór rzeźb, szkiców i fotografii jest świadectwem jej wrażliwości oraz wyjątkowego daru obserwacji.
Muzeum Łowiectwa i Jeździectwa mieści się na terenie Parku Łazienki Królewskie. Najłatwiej dotrzeć tam od skrzyżowania ul. Szwoleżerów, Myśliwieckiej i Agrykoli, kierując się na południe w stronę Pałacu Myśliwieckiego. Po minięciu pałacu, Stajni Kubickiego oraz budynku przedszkola należy dojść do Koszar Kanonistów, gdzie znajduje się siedziba muzeum.
Muzeum jest czynne we wtorki i środy w godz. 9:00–16:00, od czwartku do soboty w godz. 10:00–18:00, a w niedziele w godz. 10:00–16:00. Ostatnie wejście możliwe jest na pół godziny przed zamknięciem.
Napisz komentarz
Komentarze