Przejdź do głównych treściPrzejdź do wyszukiwarkiPrzejdź do głównego menu
piątek, 19 kwietnia 2024 13:43

Nieznane bohaterki z ulicy Czartoryskich

Zwykle w rubryce "Ludzie Żoliborza" piszemy o osobach znanych i popularnych.

Tym razem poświęćmy chwilę uwagi nieznanym bohaterkom. Zajrzyjmy do dokumentów, bo one „mówią” najdobitniej.

Po zakończeniu II wojny światowej Komisja Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce poszukiwała dokumentów i świadków tragicznych wydarzeń.

Oto fragmenty zeznania z dnia 15 lipca 1949 r., które spisał mgr Norbert Szuman. Kazimierz Elbe, szofer z Żoliborza, opowiedział o tragicznej historii kilku kobiet ze swej rodziny i ich znajomych, która miała miejsce przy ulicy Czartoryskich.

„Wybuch powstania warszawskiego zastał mnie wraz z rodziną w domu przy ulicy Libawskiej 4a. Przebywaliśmy tam bez przerwy aż do dnia, kiedy Niemcy kazali wszystkim opuścić domy i udać się w kierunku Wawrzyszewa. Było to w jakieś trzy tygodnie po wybuchu powstania.

Z Wawrzyszewa udałem się po kilku dniach do Łomianek. W drugiej połowie września żona moja Wanda wraz z siostrą swoją, Michaliną Elbe, z Matuszewską i jej zamężną córką i dwiema innymi kobietami wyszły razem w kierunku Powązek, aby spróbować ocalić i przynieść coś z pozostawionych w domach rzeczy. Żadna z nich jednakże nie wróciła i nic o ich losach nie było nikomu wiadomo.

W lutym 1945 roku powróciłem na Powązki do swojego spalonego domu. Na wiosnę dowiedziałem się, że jakaś kobieta natknęła się na wystającą z ziemi nogę kobiety obutą w trzewik. Udałem się na to miejsce (przy ul. Czartoryskich naprzeciwko piekarni) i wraz z innymi osobami odkryłem płytko przysypane zwłoki kobiet, a mojej żony na wierzchu.”

9 czerwca 1945 roku PCK dokonał ekshumacji zbiorowej, wydobyto zwłoki wszystkich siedmiu kobiet. Po ekshumacji pochowano je na Cmentarzu Powązkowskim Wojskowym, na kwaterach A 34 i A 38 oraz w grobach rodzinnych.

Szczątki zostały zidentyfikowane m.in. z odnalezionych dowodów osobistych oraz ubrań i przedmiotów osobistych (pierścionki, obrączki), rozpoznanych przez rodziny.

Kobiety prawdopodobnie zostały zauważone przez żołnierzy niemieckich z jednostki stacjonującej w szkole przy ulicy Elbląskiej. Ta część Żoliborza nie znalazła się w obrębie powstańczej Republiki Żoliborskiej, będącej praktycznie do końca powstania pod kontrolą polskich oddziałów. Prawdopodobnie również ci sami żołnierze dokonali egzekucji w dniu 25 lub 26 września 1944 . Oficjalnie za datę śmierci uznano dzień 26.09.1944.

Oto pełna lista ofiar, w kolejności alfabetycznej:

•    Aniela Brzdąkiewicz (2.08.1903. - 26.09.1944)

•    Henryka Brzdąkiewicz (2.04.1907 - 26.09.1944)

•    Stefania Chorosz
(ok. 1897 - 26.09.1944)

•    Felicja Elbe
(25.05.1905 - 26.09.1944)

•    Michalina Elbe
(29.09.1909 - 26.09.1944)

•    Janina Matuszewska
(1899 - 26.09.1944)

•    Longina Matuszewska-Olszewska (22.12.1925 - 26.09.1944)

---

Autorka artykułu oraz Redakcja Gazety Żoliborza wyrażają podziękowanie Pani Lusi Faiser oraz Panu Januszowi Wężowi za przekazanie informacji i udostępnienie materiałów archiwalnych.


Podziel się
Oceń

Napisz komentarz
Komentarze
zachmurzenie małe

Temperatura: 11°CMiasto: Warszawa

Ciśnienie: 1003 hPa
Wiatr: 24 km/h