W tym artykule przeczytasz między innymi o:
- patronie ulicy
- ciekawostkach z jego życia
Marcin Poczobutt-Odlanicki herbu Pogonia, SJ, inna forma nazwiska: Poczobut, (ur. 30 października 1728 w Słomiance, zm. 20 lutego 1810 w Dyneburgu) – starolitewski i polski matematyk, astronom, poeta, jezuita, dziekan kapituły smoleńskiej w 1789, członek Rady Narodowej Litewskiej w 1794 roku.
Życiorys
Urodził się w Słomiance (pow. grodzieński), jako syn Kazimierza, krajczego grodzieńskiego, i Heleny z Hlebowiczów.
Nauki pobierał m.in. w Polsce (od roku 1738 w kolegium jezuitów w Grodnie, tam też wstąpił do ich nowicjatu w roku 1745), Pradze (1754–1756: greka, matematyka i astronomia), Berlinie (1760), Francji (Marsylia 1761–1762, gdzie współpracował z astronomem E. Pézénas oraz Awinion 1763) i we Włoszech (prawdopodobnie Rzym). W latach 1751–1753 nauczał w szkołach zakonnych w Połocku i Wilnie. W roku 1756 powrócił do Wilna, gdzie nauczał greckiego i matematyki, studiując równocześnie teologię. W roku 1760 wyjechał ponownie za granicę, aby kontynuować swą edukację.
W roku 1764 powrócił do Polski przez Florencję, Wenecję i Wiedeń. Wkrótce potem otrzymał tytuł profesora matematyki i astronomii, a w latach 1780–1799 był rektorem Szkoły Głównej Litewskiej. Przebudował w latach 1770–1772 obserwatorium astronomiczne w Wilnie (budowę rozpoczął w 1753 Tomasz Żebrowski). Pod jego kierownictwem (od 1764) obserwatorium stało się znane w całej Europie. Prowadził regularne obserwacje astronomiczne, z których najważniejsze (m.in. 60 wyznaczeń pozycji Merkurego) wykorzystał francuski astronom Jérôme Lalande do obliczenia orbit i stworzenia tablic ruchu planet. Reformator Szkoły Głównej Litewskiej.
W czasie powstania kościuszkowskiego podpisał akt powstania narodu litewskiego i na rzecz powstania przekazał 9000 złotych polskich oraz miesięczny dochód z Mostu Zielonego, którego był zarządcą.
Przed powrotem do jezuitów białoruskich przekazał (1807) kierownictwo obserwatorium Janowi Śniadeckiemu. Następnie wyjechał do Dyneburga, gdzie odnowił śluby zakonne.
Był kawalerem Orderu Orła Białego (od 1793) i Orderu Świętego Stanisława (od 1785), został odznaczony złotym medalem „Merentibus” w 1775. Tytuł astronoma królewskiego otrzymał w 1766. Członek Królewskiej Akademii Nauk w Londynie, Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie, korespondent Francuskiej Akademii Królewskiej.
Twórczość
W roku 1777 w wydanym przez siebie dziele Cahiers des observations astronomiques faites à l’observatoire royal de Vilna en 1773... ogłosił o odkryciu nowej konstelacji, którą nazwał na cześć króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Ciołkiem Poniatowskiego. Poczobutt-Odlanicki zajmował się także pomiarem szerokości i długości geograficznej miast na podstawie zaćmień Słońca i Księżyca.
Upamiętnienie
W roku 1919 imieniem Poczobutta nazwano jeden z dziedzińców Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. Imię Poczobutta nosi jeden z kraterów na Księżycu. Ponadto, 29 kwietnia 2004 Międzynarodowa Unia Astronomiczna nadała asteroidzie noszącej numer identyfikacyjny 2004 TQ77 nazwę „Poczobut”.
Napisz komentarz
Komentarze